Η οικογένεια είναι ένα μικρό αλλά πάρα πολύ δυνατό σύστημα, του οποίου τα μέλη αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται δημιουργώντας μια ισχυρή δυναμική.
Όταν ένα άτομο μέσα στην οικογένεια παρουσιάσει κάποιο σύμπτωμα, όλοι μέσα στην οικογένεια βιώνουν το «πρόβλημα» και συνήθως κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν τη δεδομένη στιγμή για να ανταπεξέλθουν στο ζήτημα που έχουν να αντιμετωπίσουν. Παρολαυτά ορισμένες φορές σε αυτή τους την προσπάθεια μπορεί να χρειάζονται ένα εξωτερικό και αντικειμενικό παρατηρητή, που θα τους βοηθήσει να βρουν εναλλακτικούς δρόμους θεώρησης και αντιμετώπισης της κατάστασης που τους δυσκολεύει.
Πώς λειτουργεί η συστημική οικογενειακή θεραπεία;
Στη συστημική οικογενειακή θεραπεία, η έμφαση μετατοπίζεται από το άτομο που παρουσιάζει το σύμπτωμα στο διαπροσωπικό κομμάτι της οικογένειας, μιας και το σύμπτωμα τους ενός συμβολίζει συχνά τη δυσλειτουργία ολόκληρου του οικογενειακού συστήματος.
Η προσοχή εστιάζεται στις σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας και στις μη παραγωγικές συμπεριφορές τους με άξονα τον κώδικα επικοινωνίας όλης της οικογένειας.
Τα μέλη καλούνται να μιλήσουν ανοιχτά για συναισθήματα και σκέψεις σχετικά με τους ρόλους που έχουν υιοθετήσει μέσα στην οικογένεια και κατά πόσο οι ρόλοι του καθενός είναι δημιουργικοί, διακριτοί και σαφείς.
Σε τι αποσκοπεί η οικογενειακή θεραπεία;
Στόχος της οικογενειακής θεραπείας είναι να βοηθήσει την οικογένεια να αναγνωρίσει τους τρόπους με τους οποίους οι σχέσεις και τα ατομικά προβλήματα προκαλούνται και διατηρούνται από τη δυναμική της οικογένειας, να φωτίσει αθέατες πλευρές και ανάγκες των μελών της και να προτείνει νέους, πιο λειτουργικούς τρόπους για να σχετίζονται και να επικοινωνούν μεταξύ τους, αξιοποιώντας τα δυνατά σημεία και την ιστορία της οικογένειας.
Πότε συστήνεται η οικογενειακή θεραπεία;
Οι περιπτώσεις στις οποίες η συστημική οικογενειακή θεραπεία μπορεί να βοηθήσει μια οικογένεια είναι ποικίλες. Ενδεικτικά κάποια απ’ τα ζητήματα στα οποία μπορεί να ενδείκνυται η οικογενειακή θεραπεία είναι τα εξής:
- Κακή επικοινωνία και εντάσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας
- Αντιδραστική / προκλητική συμπεριφορά κάποιου μέλους της οικογένειας
- Ψυχολογικά ή ψυχοσωματικά συμπτώματα ενός ή περισσοτέρων μελών της οικογένειας (π.χ. φοβίες, κρίσεις πανικού, άγχος, κατάθλιψη, νυχτερινή ενούρηση-εγκόπριση)
- Μια μετάβαση στον κύκλο ζωής της οικογένειας, όπως η γέννηση ενός παιδιού, το μεγάλωμα των παιδιών, το πέρασμα στην εφηβεία, η αποχώρηση των παιδιών από το σπίτι, η απώλεια ενός μέλους
- Μια αλλαγή στην κατάστασή της οικογένειας, όπως η απώλεια της εργασίας ενός γονιού, μια σοβαρή ασθένεια, η απόφαση για μετακόμιση ή μετανάστευση
- Αλλαγές στη σύνθεσή της οικογένειας, όπως διαζύγιο ή χωρισμός των γονιών, ένας νέος γάμος κάποιου από τους γονείς, κ.α.
Ποιοι συμμετέχουν στην οικογενειακή θεραπεία;
Η ψυχολόγος καλεί όλα τα μέλη της οικογένειας να παραστούν στις συνεδρίες της οικογενειακής θεραπείας. Ωστόσο, είναι στην ελεύθερη επιλογή του κάθε μέλους το αν θα συμμετέχει και με ποια συχνότητα στις θεραπευτικές συναντήσεις της οικογένειας.
Προαπαιτούμενο για να πραγματοποιηθεί μια οικογενειακή συνεδρία είναι να συμμετέχουν δύο τουλάχιστον μέλη της οικογένειας.
Η πρόσκληση της θεραπεύτριας δεν περιορίζεται απαραίτητα στα μέλη που ανήκουν στην πυρηνική οικογένεια (δηλαδή τους γονείς και τα παιδιά). Μπορούν να συμμετέχουν στη συνεδρία και μέλη του ευρύτερου οικογενειακού συστήματος (π.χ. κάποιος παππούς, γιαγιά ή θείος) που έχουν ιδιαίτερα στενές σχέσεις με την οικογένεια και που επιθυμούν να συμμετάσχουν.
Κάθε πότε πραγματοποιούνται και πόση ώρα διαρκούν οι συνεδρίες οικογενειακής θεραπείας;
Η ημέρα και η ώρα της θεραπείας καθορίζεται από την ψυχοθεραπεύτρια και την οικογένεια ύστερα από συνεννόηση.
Η διάρκεια των συνεδριών οικογενειακής θεραπείας είναι περίπου 90 λεπτά, μεγαλύτερη απ’ τη διάρκεια των ατομικών συνεδριών, λόγω του αριθμού των συμμετεχόντων, αλλά και προκειμένου να διασφαλιστεί πως θα ακουστούν οι φωνές όλων των μελών και θα υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους.
Η συχνότητα των συνεδριών είναι συνήθως ανά δύο ή τρεις εβδομάδες. Η απόσταση αυτή δίνεται προκειμένου η οικογένεια να έχει το χρόνο να δοκιμάσει και να αφομοιώσει τις αλλαγές στις σχέσεις των μελών της, όπως αυτές διαμορφώνονται μέσα στη θεραπευτική συνάντηση.
Πόσο καιρό διαρκεί η οικογενειακή θεραπεία στο σύνολό της;
Η συστημική οικογενειακή θεραπεία είναι μια βραχείας μορφής ψυχοθεραπεία. Παρολαυτά η διάρκεια της ψυχοθεραπείας εξαρτάται από τις ανάγκες και τα ζητήματα που ενδιαφέρεται να δουλέψει η κάθε οικογένεια. Ένας μέσος όρος είναι 8-10 συνεδρίες, αν και μπορεί να είναι σημαντικά μικρότερος ή και μεγαλύτερος, ανάλογα με το αίτημα.